header image
 

Во вителот

Не се ни прашувам зошто во нашево пишпирик општество, корумпирано, нечовечно и нехумано, нема начин да се донира телото после смртта за медицински цели и хируршки потреби. Единствено нешто што ме чуди е зошто се уште никој не се нафатил илегално да сецира и дистрибуира делови од човечко тело и на тој начин да заработува за најновиот модел на BMW и да летува на Бахами. Можеби за многумина кои некогаш ќе налетаат на овој текст, а кои се со изопачен ум и нималку совест ова ќе биде грамот добра идеја. Без разлика на тоа решив да продискутирам на темава.

Зошто во Македонија нема организација на која би можело да и се доверат посмртните остански на некогашното човечко битие? И колку сме ние спремни да го донираме нашиот „најскапоцен“ дар кој и онака не ни е потребен за местото на кое верувам дека продолжуваме по смртта? Веќе подолго време размислувам и сакам да го донирам моето тело после смртта, но немам каде.

Иако можеби звучи чудно, нашето тело по смртта станува непроценлив извор на материјал кој може да се искористи за повеќе цели. Може да биде cadaver на кој пресните студенти по медицина ќе вежбаат. Сум чула дека со години на часовите по анатомија се користат со црни, испосечкани, речиси распаднати трупови на неидентификувани жртви од скопскиот земјотрес. Дополнително деловите од вашето тело можат да се користат во козметички и хируршки зафати. Најкористени се коските од нозете кои се пресадуваат кај други луѓе; кожата од грбот, абдоменот и други делови од телото како најделотворен начин на справување со изгореници се користат кај жртви кои имаат оштетеност на кожата и до 80%; вените од нозете кои се користат во кархиохируршки премостувања, залистоците од срцето кои за некого би значеле живот, ахиловите тетиви и лигаментите од коленото. За разлика од класичната транспантацијата на органи која мора да се изврши непосредно по настанувањето на смртта, а не подоцна од неколку часа и за која се бива на листа на чекање со години, отстранувањето на корисните делови од мртвото тело може да се направи и по 12 часа. Воедно добро сочуваните и процесирани органи кои ги донирате можат со месеци да се чуваат во соодветни услови и да се употребат кога ќе се има потреба. За сите нив се плаќа сериозна сума, па така вашето тело вреди околу 250.000 американски долари.  Парите нормално не ги добивате вие, туку организацијата која ги презервирала и ги чува за пациенти кои имаат доволно шушки да си го дозволат тоа.

Во секој случај, доколку не сте носител на некоја заразна болест од типот на ХИВ, хепатит и слични вирусни болести или пак сте починале од рак, вашето тело е сосема поволно за понатамошна употреба. По се изгледа дека и оние кои веруваат дека нивниот живот не е вреден, особено оние кои сметаат дека ништо важно не постигнале за време на својот престој на оваа наша, зелена планета, би можеле да се утешат со фактот дека нивното тело може да помогне и е од големо значење.

Нејсе, во Македонија се респектираат само новите, добро климатизирани и со мермер поплочени приватни болници, во кои нема гужва, нема чекање, но затоа ќе ви ја „одерат кожата од грбот“ и ништо нема да ви остане за донирање откако ќе умрете. Сите тие ќе ве тешат дека се чувствувате одлично, а богами и изгледате задоволително за годините кои ги имате. Никој нема да се зачуди што имате прерано дијагностициран дијабетес тип 1, ниту ќе го искоментира вашиот блед изглед,  ниту ќе ве посоветува околу тоа како да ги смирите полноќните тахикардии кои ве држат буден по цели ноќи, но затоа ќе побара 50 евра за лекарски консултации и ехо, потоа уште 50 евра за деноноќно мониторирање на срцето и уште една консултација со средовечниот тип кој живее во куќа на Водно и има 25 годишна девојка.

Додека седевме во полузатемнетата просторија… јас, докторката со неуредна коса, сестрата која кокетираше, кардиологот кој подзинато ги гледаше сестрините црвело налакирани нокти во воздухот трепереше тензија. Не беше тоа тензија од ехограмот во кој збунето гледав и се обудував да ги лоцирам залистоците, коморите и предкоморите на дедовото срце, туку студена, прецизно климатизирана тензија на мермерниот под. Беспрекорно чистиот медицински прибор, услугата која тој не верува дека може да си ја дозволи со просечна пензија на електротехничар во МРТ, неговото шепотење во кое низ шега ми кажа дека одењето на доктор е како да си паднал во вител, сексуалната тензија меѓу сестрата и кардиологот, мојата растреперена душа додека гледав како лежи таму и ми се враќаа мисли во кои го преколнував да не помислува да ми направи такво нешто и солзите во темнината кои се сронија по моето лице. Не сум спремна за повторно губење на некој кој го сакам си повторував во себе.

Решив да го донирам своето тело. Немам каде, немам ниту кому, ниту пак зошто. Само сакам да се ослободам од него. Да оставам тоа да стане проблем на оние нафатирани приватни болници, ладилници со беспрекорни канали во кои се слева мртвата крв, маси за сецирање на кои повеќе нема душа.

Филм од 5 секунди

Бескрајно креативен и ужасно краток филм кој во 5 секунди ја отсликува македонската реалност. Тажно!

На крајот

Таа умре. И после три месеци единствена разлика е фактот што немам со кого да се карам. Нема кој да ми шушка по собата и да пребарува по предметите оставени на масичката. Нема кој да седи пред телевизорот до три часот по полноќ и да чека да ја отклучам влезната врата. Нема кој да ме пречека, ниту да ми пушти вода пред испит. Немам кого да исплашам со моето прозборување, никој кој не ме чул како го поминувам ходникот и ја нурнувам главата во кујната.

Се прашувам дали и за другите луѓе кои ќе ги губам во животот ќе се чувствував вака. Дали и за нив постојано и постојано ќе ги премотувам ситуациите во кои сум ја треснувала вратата после караница, на кои сум им се обраќала дрско и сум сакала што поскоро да ја напуштат мојата соба? Дали и за нив ќе се покајам за „почитта“ со која сум ги нудела?

Најстрашно е што знаев дека вака ќе се чувствувам, знаев дека ќе се преслушувам и обвинувам, а сепак не се сменив доволно. Не внимавав доволно, не сакав доволно, не бев топла доволна. И нема потреба да се прашувам за другите, би било изненадување да немам причина за себе-прекорување.

Ми текна на последната „речиси“ караница, во која ја искарав како што се кара мало дете за моите патики кои ги облекла без да ме праша. Сега кога ќе размислам посакувам никогаш да не го направев тоа. Го преколнувам моето дрско однесување, моето не-почитување и мојата самоволност.

Овој пат не размислувам за степенот на деградација на месото. Сега низ главата ми се вртат само последните можни мисли кои ги имала, дали и покрај комата не слушала што сме зборувале или само центрите се гаселе еден по еден и така до последниот без никаков звук. Сега размислувам само за тоа колку пропуштивме и колку работи останаа неречени.

И сега го чувствувам мирисот на вино измешано со вода на крпата која за последен пат го помина безживотното тело. Наросеното тело кое го облеков во алиштата здиплени и спремни за последното патување. Ја помнам живата шара на сината марама која татко ми ја донел од Русија, и бледите раце со цврти нокти на градите под кои ги ставив шамиините врвови. Капелата во која последна го бакнав камен студеното чело и се скршив. Некои бледи лица кои изразуваат сочувство, кандилото на стаменитиот поп, мирисот на свеќите кои догоруваат во рацете на топлата, мачната тишина за време на ручекот и уште потешката тама во нашиот дом по погребот.

Потоа долги ноќи во кои соништата не ми дадоа никаков одговор. Безброј, долги и кратки, во темнина и светлост, во секој од нив сите едноставно тивки. Те сонував на истото твое место во кујната, покрај масата, во ноќта како ме чекаш да се приберам дома. Како влегуваш во собата во зима да ме покриеш со покривката која паднала на земјата, како љубопитно бараш нешто ново на моето масиче. Како седиш на столот покрај чешмата и веројатно посакуваш ладна вода. Те прашав „Што се случи?“ , а ти остана да молчиш. Мислев во сонот ќе ми одговориш што се случи со тебе откако се разделивме. Молчешкум се разбравме, а потоа престана и во сонот да ме посетуваш.

Ниту последниот осумнаестонасочник во торбата не може да ги поправи сето мое невнимание. Нема спомени кои можат да ги заменат оние во кои ја побара последната чаша вода додека стоев во студениот болнички ходник. Ниту проклетата плава докторка на која сакав косата да и ја откорнам од главата кога ми рече дека за овој лесен случај немаат место во болницата, ниту моето беспомошно липање на телефонот во ноќта додека ја преколнував мојата одлука да не студирам медицина, ниту моментот кога сестра ти влезе во мојата соба и и’ се обрати на мајка ми „Мајка ти си премина“.

Ми остана само раката која ја пружаше преку масата за да ја покриеш мојата, никогаш веќе топла и засекогаш мртовечки студена.

Збогување

И, на што се сведува нашиот беден живот? На смалување до бесконечност, пикање во една дрвена кутија, додека најблиските низ солзи ги зипуваат спомените заедно со тој последен ден кога си им проговорила. Тешко е да се родиш, да поминеш со големата глава низ портата на овој свет. Уште потешко е да умреш, да се нурнеш со тешката глава низ глувчешката дупка на оној.

Останува само некој килограм месо, без сеќавања, без емоции, заспан без прашање, со мирис на ацетон. Не е доволно што седам покрај тебе и плачам, не е ниту најмалку доволно. Како на филм, ти ја поткревам топлата рака и ја принесувам до устата натопена во горките солзи. Истата рака до вчера барем се стегаше и ме држеше, сега не реагира никако. Секој тежок здив кој влегува во тебе, со мака сизифова излегува. Го отворам фрижидерот, се надевам можеби на некој леден чај од пелин, да ми ги огорчи усните преполовени од болка. Го гледам полното шише ладна вода. Стои само на првата решетка, испотено од студот, трепери на секој мој поглед. Непотребно е и попусто се лади. Никој нема да испие голтка ладна вода од него. Никој нема да се напие вода од твоето шише. И чајникот дреме. Во него до половина чај од минатото утро, а дедо ми толку беше лут на судбината што одби да ја истури застојаната течност.

Ги одбројуваме минутите, и не знам дали тоа ти помага. Се присетив на чоколадното глувче од Ванила на Рекорд. После секој час по клавир, едно чоколадно задоволство за малата внука. Ми се раздробува душата, од секоја страна слушам зборови кои не сакам да допрат никогаш до моите уши. Наводно сум била доволно возрасна. А, драги мои, кога си доволно возрасен да се соочиш со умирањето на оние луѓе кои те израснале? Со нивното тешко и мачно умирање?

Тукушто вечеравме со дедо ми. Не ја отвори устата да проговори збор, дури и покрај тоа што се обидов да му ја нафрлам неговата омилена политичка тема. Ме погледна со очи полни несигурност, како да сакаше да каже дека сме исто беспомошни и двајцата. Го допрев за раката и не видов вода да се слее од очите. Знам дека тагува длабоко под слоевите на сталожен и горд старец. Ме праша дали шмцкам поради настинка. Премолчев. Добро знаеше дека не сум настината.

Пред да го тргнам погледот од неговата поцрнета рака, во главата ја вратив сликата во која тој полека поминува со истата рака по твоето бело чело, под седата мека коса и изговара „ќе биде се во ред“.